Εγώ πάλι θα αφήσω τα πιο γενικά περί τιμωρίας, εκδίκησης κλπ. στην άκρη, και θα αρκεστώ να πω ότι το να ευχόμαστε για κάποιον να “του κάνουν τον κώλο σουρωτήρι τύποι με περίεργα γούστα”, είναι το ίδιο άθλιο και αισχρό με συνηθισμένες φράσεις για “μάνες που θα γαμήσουμε” που ακούγονται στις κερκίδες των γηπέδων. Γιατί στον πυρήνα τους τέτοιες φράσεις παρουσιάζουν το σεξ (και δη συνήθως το ομοφυλοφιλικό/πρωκτικό) ως ένα εργαλείο υποτίμησης, εξουσίας κι επιβολής. Διαχωρίζουν, δηλαδή, τους συμμετέχοντες/ες μιας διαδικασίας που κανονικά θα έπρεπε να είναι ένα παιχνίδι απόλαυσης και ηδονής, σε κάποιους που “γαμάνε” (τους ισχυρούς) και σε κάποιους (“κάποιες” συνήθως) που “γαμιούνται” (τους/τις αδύναμους/ες). Σε πολλούς/ές από εμάς μπορεί να αρέσει να μας βάζουν περίεργα πράματα στον κώλο μας, αυτό που σίγουρα δεν μας αρέσει είναι να αναπαράγεται το μέσο απόλαυσής μας ως κάτι το ενοχικό/“ανώμαλο” που μόνο ως η “χειρότερη τιμωρία του κόσμου” μπορεί να ερμηνευθεί.
Πανεπηστημιακά συζητούσαμε και προτείναμε για χρόνια η μοναδική ποινή για πρόκληση τροχαίου να είναι φλεξ διάστημα κοινωνικής εργασίας σε ορθοπεδικά νοσοκομεία και δια ζώσης αφαίρεση διπλώματος. Και καλύπτονται δημοσιονομικές τρύπες, και δεν υπάρχει τρόπος να επαναληφθεί το πρόβλημα με νόμιμο τρόπο, και είναι υποχρεωμένος να αντιμετωπίσεις τις συνέπειες των πράξεών σου σε άλλους καθημερινά.
και αυτό μια μεγάλη αλήθεια επίσης, αναρωτιέμαι πραγματικά πως γράφει κανείς κάτι τέτοιο και δεν το σκέφτεται δεύτερη φορά.
Ε αυτή ήταν η αρχική παρατήρηση αλλά μάλλον πρέπει να το κάνουμε νιανια 
(καλά έκανες και το επεξήγησες περισσότερο εσύ, πραγματικά όμως με εκπλήσσει το γεγονός πως πρέπει να εξηγηθεί)
Εννοείται πρέπει να εξηγηθεί.
Οταν διάβασα πριν χρόνια ακριβώς αυτο που έγραψε ο Λεπερ αλλαξε κ σ εμενα ο τρόπος σκεψης μου. Καλο ειναι λοιπον να μην θεωρούμε κάποια πράγματα αυτονόητα.
Δε ξέρω γιατί διαβάζεται ετσι επιθετικό το ποστ μου, αλλα δεν εινα. καθε αλλο.
Πολύ περισσότερο ενδιαφέρον νομίζω έχει η υπόθεση της Lindsay Clancy (φταίνε οι ψυχολόγοι;; φταίει ο άντρας, το είχε διαβολικά σχεδιάσει για να φύγει με το νέο του αμόρε;; φταίει η ίδια;; φταίνε όλοι;; δεν φταίει κανείς;; ) και οι σχετικές αντιδράσεις π.χ.
Καλα δε θα μπω στον κοπο να απαντησω επιμερους, γιατι δεν εχει και κανενα νοημα.
Απλα χαιρομαι που εγραψα μια φραση και εσκασαν αναλυσεις επι αναλυσεων απο ατομα που βρισκονται στο μυαλο μου και γνωριζουν ακριβως πως το εγραψα, γιατι το εγραψα, τι θελω, τι ευχομαι, και πιθανοτατα και τι ανθρωπος ειμαι σε καθε εκφανση της ζωης μου. Θα μου πεις, ειναι μια τυχαια Πεμπτη, τι πιο συνηθες.
Τωρα αυτες τις χαζομαρουλες περι ομοφοβιας, πατριαρχιας, σεξισμου κτλ τις αγνοω πληρως, δεν υφισταται αλλοτε ποτε διαλογος οταν αντι για πραγματικα επιχειρηματα πεφτουν 40 ταμπελες στο τραπεζι (this is 2026, welcome). Απλως ως επεξηγηση, γιατι απο οτι φαινεται ειναι ισως απαραιτητο, το “περιεργα γουστα” δεν ειχε να κανει με το φυλο των συμμετεχοντων. Μαλλον ομως αυτη η απλουστευμενη ερμηνεια στην οποια βιαστηκατε να καταληξετε μερικοι λεει περισσοτερα για σας, απο οτι για μενα που ανεφερα τα περιεργα γουστα.
Απο κει και περα στο ζουμι της υποθεσης:
Το “επιθυμητο” ειναι αστοχο. Δεν ειναι επιθυμια. Ειναι μαλλον περισσοτερο μια κυνικη συνειδητοποιηση του τι θα γινοταν πραγματικα αν ειχε επιζησει ο δραστης. Οσον αφορα το φιλοσοφικο υποβαθρο που αναφερεις, η φυση διαφωνει μαζι σου. Υπαρχουν αμετρητα παραδειγματα τιμωριας στο βασιλειο των ζωων, η οποια οδηγει σε αυξημενες πιθανοτητες επιβιωσης και διαιωνισης του ειδους, και δεν εχει να κανει απαραιτητα με “petty επιθυμιες”.
^ ενα απο δεκαδες παραδειγματα ανθρωπων που ελευθερωθηκαν απο την φυλακη και σκοτωσαν ενα ή πολλα αθωα ατομα στην συνεχεια.
Επισης, δεν καταλαβαινω γιατι πρεπει παντα αυτος που εκφραζει μια αντιθετη αποψη να “κυριαρχειται” απο συναισθηματα. Δεν ειναι κυριαρχια συναισθηματος το αντιθετο? Δεν θα μπορουσα να ισχυριστω κι εγω οτι η πληρης και καθολικη απορριψη πιο αυστηρων τιμωριων απο τον νομο ή/και της θανατικης ποινης ειναι λογω της συμπονιας που νιωθει κανεις ακομα και για τους χειροτερους ανθρωπους? Δεν ειναι αυτο συναισθημα? Ετσι ρητορικα αυτο, δεν περιμενω απαντηση.
Αναμενω απαντηση που θα μου υποδεικνυει τι πρεπει να πιστευω και τι πρεπει να ευχομαι, αφου φυσικα γινει πληρης αναλυση της ψυχοσυνθεσης μου και μου υποδειχθει τι εννοω με το καθε τι που εγραψα.
ΥΓ. Οσοι γουσταρετε/γουσταρουν το πρωκτικο σεξ, καλα κανουν. Εγραψα πουθενα οτι δεν κανουν καλα? Τι φαση με τα λογυδρια για κατι που δεν ειπωθηκε ουτε εννοηθηκε ποτε.
Αυτο ειναι μεγαλοφυες! Απορω πως δεν το εχει σκεφτει ακομα ο υπουργος της καρδιας μας, να κλεισει κ στοματα για την ελλειψη προσωπικου στα νοσοκομεια μας
Νόμιζα ότι έχουν γραφτεί κάτι τόμοι επί τόμων περί κοινωνικού συμβολαίου κατά την περίοδο του διαφωτισμού, μάλλον λάθος κάνω. Σενάριε χαλάρωσε την πέτσα σου και πάψε να το παίρνεις προσωπικά, δεν σε ξέρω δεν με ξέρεις, δεν σε κρίνω, την άποψη αυτή που διάβασα σχολιάζω και μόνο αυτή, μπορεί απλά να την εξέφρασες σαχλά / ελλιπώς / να μην έγινες κατανοητός όπως ήθελες στο δικό μου μυαλό γιατί είμαι χαζή γυναίκα - τώρα για τους άλλους αν σου βάζουν ταμπέλα δεν γνωρίζω και ούτε με απασχολεί, όπως και δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους τους.
Κατά τα άλλα το να φέρνουμε παραδείγματα του ενός που αποφυλακίστηκε και δεν άλλαξε τίποτα χωρίς να ξέρουμε το πλαίσιο εντος του οποίου αποφυλακίστηκε (μην ξεχνάμε, τα λεφτά ισούνται με ελευθερία) και να μην κρίνουμε το σωφρονιστικό σύστημα (πόσο μάλλον στις ΗΠΑ που ειναι ιδιωτικό κι αυτό φέρνει και άλλες 80.000 παραμέτρους μαζί), είναι περιπτωσεολογία.
Και στην τελική αν χρειαστεί, κι αν μιλάμε μόνο με hard facts, έχω πτυχίο στο θέμα άρα ξέρω καλύτερα. Μας αρέσει τώρα να μιλάμε με hard facts;
δεν είναι καθόλου, εν μέρει και για το λόγο που ειρωνικά αναφέρεις, αλλά δημιουργεί πολύ λιγότερα κακά από τις άλλες εναλλακτικές.
Κανενας δε σου ζητησε να μιλησεις εκ μερους τους. Αν δεν κανω λαθος, η απαντηση μου σε σεναηταν μετα απο το σημειο που εκανα quote, και οχι πριν. Αρα γιατι να αναφερομαι σε σενα οταν μιλαω για τις ταμπελες? Και που ακριβως πηρα προσωπικα κατι που εγραψες εσυ? Αλλωστε το δικο σου αποσπασμα ηταν το μονο που εκανα quote γιατι θεωρησα οτι αξιζει στην χειροτερη καποια αποπειρα διαλογου, και στην καλυτερη εναν οντως σωστο διαλογο. Το φυλο σου δεν ξερω τι ρολο παιζει σε αυτο βεβαια.
Η αρχικη μου αναρτηση ανεφερε ενα σωρο εξωφρενικα απαραδεκτες καταστασεις στις ΗΠΑ που οδηγουν σε τετοια περιστατικα, συμπεριλαμβανομενου φυσικα του σωφρονιστικου συστηματος. Υπαρχουν αμετρητα παραδειγματα και απο αλλες χωρες στα οποια βιαιοι εγκληματιες εχουν “σωφρονιστει” και επιστρεφουν σε απεχθη εγκληματα, δεν υπαρχει πανακεια για το ανθρωπινο ειδος, ουτε καποια παγκοσμια και καθολικη λυση, αλλα οπως και να χει δεν ηταν αυτο το σημειο στο οποιο εστιαζω.
Παντοτε μας αρεσει να μιλαμε με hard facts. Αυτο που δε μας αρεσει να κανουμε ειναι να μιλαμε με fortune tellers που διαβαζουν το μυαλο μας τζαμπα <------- δεν αναφερομαι σε σενα.
Win-win η συμφωνία ΗΠΑ - Βενεζουέλας για το πετρέλαιο.
Οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν πρόσβαση σε τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, ιδιαίτερα σημαντικές για τα αμερικανικά διυλιστήρια που μπορούν να επεξεργαστούν βαρύ αργό. Μακροπρόθεσμα μπορούν να αυξήσουν την προσφορά πετρελαίου και να ασκήσουν καθοδική πίεση στις τιμές καυσίμων.
Η Βενεζουέλα από την άλλη έχει τεράστια αποθέματα αλλά κατεστραμμένη πετρελαϊκή υποδομή. Η παραγωγή της είναι πολύ μικρή σε σχέση με το μέγεθος των αποθεμάτων της. Το αμερικανικό κεφάλαιο και η τεχνογνωσία μπορούν να ξαναζωντανέψουν την πετρελαϊκή βιομηχανία. Παραγωγή, θέσεις εργασίας και τεράστια φορολογικά έσοδα.
Αυτό που νομίζετε ότι το πετρέλαιο της Βενεζουέλας είναι ιδιο παντού να το κοιτάξετε πάντως. Κόπι πειστ ότι πει η πορτοκάλι γλίτσα
εγώ θα πω μόνο ότι μια συμφωνία χρειάζεται δυο μέρη-πλευρές
εδώ έχουμε κάτι του στυλ αποφάσισα ότι συμφωνούμε, σε συμφέρει μην το ψάχνεις πολύ και έχουμε άλλα, ευχαριστούμε να 'στε καλά τα 'παμε 
αυτο ειναι ενα νεο που δεν περιμενα να διαβασω / εχει σαλταρει ο κοσμος
Πώς θα αντιδρούσατε αν κάποιος σας μύριζε στο σούπερ μάρκετ… Ε ξέρετε τι
Κάπου μέσα μου ο 6 χρονος εαυτός μου θα ευχόταν για ένα ηχηρό και βρωμέρο κλανίδι. Αλλά θα επικρατούσε ο ενήλικας μέσα μου, που επιμένει πως πρέπει να είμαι κόσμιος και ψύχραιμος σε τέτοιες καταστάσεις, άρα μάλλον θα απομακρυνόμουν με ένα βλέμμα συνδυασμό τρόμου και αηδίας.
Θα προσπαθούσα να… αεριστώ εκείνη τι στιγμή 
Από τα πιο ενδιαφέρονται άρθρα που διαβασα τελευταια - Θοδ. Γεωργακόπουλος / Καθημερινή
Enshittification 2: Η ημέρα της κρίσης
Πριν από 15 μέρες, μέσα στην ντάλα του καλοκαιριού, συζητήσαμε το θέμα του enshittification: του φαινομένου, δηλαδή, της εκούσιας χειροτέρευσης προϊόντων και υπηρεσιών από εταιρείες. Είναι ένα φαινόμενο πολύ εκτεταμένο και γνωστό, ειδικά στον ψηφιακό κόσμο. Αλλά από την καταγραφή του και από όλα τα παραδείγματα και τους μηχανισμούς που αναλύει και ο συγγραφέας Κόρι Ντόκτοροου στο ομώνυμο βιβλίο, προκύπτουν και κάποιες βασικές, θεμελιώδεις απορίες. Πρώτα απ’ όλα, διαβάζοντας το τι κάνουν εταιρείες όπως η Meta ή η Amazon αντιλαμβάνεται κανείς ότι υπάρχει ένας βαθμός μοχθηρίας που εμποτίζει τη σκέτη απληστία των ιδρυτών τους. Οι λόγοι για τους οποίους επιχειρήσεις –και ειδικά επιχειρήσεις με ηθικά εύκαμπτους ιδιοκτήτες– ακολουθούν όλα τα βήματα του enshittification είναι προφανείς. Θέλουν να κερδίσουν το μέγιστο δυνατό κέρδος, όχι απλώς αδιαφορώντας για το σε ποιους κάνουν κακό και πόσο, αλλά, ίσα ίσα, κάνοντας επίτηδες κακό σε όσο το δυνατόν περισσότερους – ακόμα και σε παιδιά. Αλλά δεν μπορεί όλοι να είναι μοχθηροί και κακοί. Η χειροτέρευση προϊόντων και υπηρεσιών είναι ένα τόσο καθολικό φαινόμενο που, από ό,τι φαίνεται, ξεφεύγει από την απλοϊκή κουβέντα στο επίπεδο της ηθικής. Και εφόσον ο μηχανισμός του enshittification είναι τόσο καλά κατανοητός και τα πιθανά κέρδη τόσο μεγάλα, το ερώτημα γίνεται: γιατί δεν το κάνουν όλοι; Η απάντηση που δίνει ο Ντόκτοροου στο βιβλίο είναι ότι το κάνουν όλοι. Ολοι όσοι τους παίρνει.
Μια κανονική εταιρεία που δραστηριοποιείται σε μια ώριμη, ανταγωνιστική, ελεύθερη και ορθολογικά ρυθμισμένη αγορά δεν μπορεί να ξεζουμίζει τους προμηθευτές της – θα την εγκατέλειπαν, θα πήγαιναν στους ανταγωνιστές της. Δεν μπορεί να αυξάνει υπερβολικά τις τιμές ή να χειροτερεύει την ποιότητα των προϊόντων ή των υπηρεσιών της – οι πελάτες θα της έφευγαν. Τα βήματα του μηχανισμού που περιγράφει ο Ντόκτοροου τα ακολουθούν μόνο εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αγορές αρρύθμιστες, που ευνοούν τη δημιουργία καρτέλ και ολιγοπωλίων, που επιβραβεύουν τη μοχθηρή, ληστρική επιχειρηματική ασυδοσία. Τα περισσότερα από τα παραδείγματα του βιβλίου εντοπίζονται στις ΗΠΑ, και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η αγορά του Ιντερνετ δυστυχώς αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 εκεί, μια περίοδο ραγδαίας απορρύθμισης της αμερικανικής οικονομίας (και από τους Δημοκρατικούς, επί Κλίντον), αφέθηκε να μεγαλώσει ραγδαία σε συνθήκες Αγριας Δύσης. Εκαναν ό,τι ήθελαν, επειδή λίγο – πολύ κανένας δεν τους εμπόδιζε. Κανένας δεν έβαζε κανόνες, κανένας δεν θωράκιζε τον ελεύθερο ανταγωνισμό, κανένας δεν εμπόδιζε τον σχηματισμό μονοπωλίων ή ολιγοπωλίων. Οι αντιδράσεις και οι μεγάλες δίκες (όπως εκείνη κατά της Microsoft) ήταν σπάνιες εξαιρέσεις που, ίσα ίσα, έδειχναν την αδυναμία του συστήματος να επιβάλει το οτιδήποτε.
Για ένα χρονικό διάστημα, βεβαίως, εκεί στις αρχές, το φαινόμενο του enshittification δεν είχε εμφανιστεί και, μολονότι η αγορά ήταν ξέφραγο αμπέλι, η εμφάνιση τέτοιων ακραίων επιχειρηματικών πρακτικών όπως αυτές που βλέπουμε σήμερα ήταν σπάνια. Ηταν μια χρυσή αλλά σύντομη εποχή, όταν οι επιχειρήσεις τεχνολογίας και έλεγαν τα σωστά πράγματα, και έμοιαζαν να φτιάχνουν και τα σωστά πράγματα. Γιατί; Ο λόγος, λέει ο Ντόκτοροου, ήταν το ότι για ένα μικρό χρονικό διάλειμμα οι εργαζόμενοι στη Σίλικον Βάλεϊ είχαν τρομακτική ισχύ. Επειδή ακριβώς οι καταρτισμένοι μηχανικοί στον χώρο της τεχνολογίας ήταν λίγοι και περιζήτητοι, οι εταιρείες αφιέρωναν χρόνο και χρήμα για να τους προσελκύσουν. Τους έδιναν τρομερές ανέσεις στον χώρο εργασίας, ελευθερία, υψηλούς μισθούς και, κυρίως, πρόσεχαν πολύ το αφήγημα της εταιρείας τους. Είναι πιο δύσκολο να προσελκύσεις έναν εργαζόμενο που έχει την πολυτέλεια να διαλέξει πού θα πάει, αν είσαι ένα ληστρικό ολιγοπώλιο με έναν παλαβό ρατσιστή CEO εθισμένο στα σόσιαλ μίντια. Οπότε, για πολύ καιρό, οι εταιρείες αυτές δεν ήταν ληστρικά ολιγοπώλια. Υποδύονταν τις καλές, τις ηθικές. Εβγαζαν και motto τύπου «do no evil» και έδιναν οραματικές ομιλίες σε TED, και υιοθετούσαν μεσσιανικά οράματα για να «αλλάξουν τον κόσμο» με μια εφαρμογούλα για κινητά. Το έκαναν και γι’ αυτόν τον λόγο. Για να μην τους φύγουν οι εργαζόμενοι. Μέχρι που έγιναν τόσο μεγάλες, που ξαφνικά οι εργαζόμενοι συνειδητοποίησαν ότι πέραν όλων των άλλων, τους είχαν πάρει και τη δύναμή τους. Γιατί, εξαφανίζοντας τον ανταγωνισμό, τα ολιγοπώλια μείωσαν τις επιλογές των καταρτισμένων εργαζόμενων. Οταν η αγορά του Ιντερνετ ήταν ακόμα νέα, οι εργαζόμενοι είχαν ισχύ όχι απλώς επειδή μπορούσαν να πάνε σε όποια εταιρεία ήθελαν, αλλά επειδή είχαν πάντα και την επιλογή να φτιάξουν τη δικιά τους εταιρεία σε ένα startup περιβάλλον οργιώδους ζωντάνιας. Αυτό σήμερα έχει περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό, καθώς μεγάλα κομμάτια της αγοράς τα έχουν καταπιεί τόσο γιγάντιες εταιρείες, που είναι αδύνατο να τις ανταγωνιστεί μια νέα μικρή startup, όσο καινοτόμος και ευέλικτη κι αν είναι. Το καλύτερο που μπορεί να περιμένει, είναι να την «καταπιεί» κάποιος από τους μεγάλους. Οπότε, καθώς η ισχύς των εργαζομένων άρχισε να φθίνει, άρχισε να περιορίζεται και το ενδιαφέρον των εταιρειών για τις συνθήκες εργασίας, για τα κίνητρα προσέλκυσης καταρτισμένων και ιδιοφυών, και για τα αφελή, μεγαλόστομα «motto».
Η απορρύθμιση των αγορών στις ΗΠΑ, που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, έχει πλέον φτάσει σε επίπεδα ωρίμανσης που πιθανότατα είναι μη αναστρέψιμα. Ο Κόρι Ντόκτοροου δίνει το χαρακτηριστικό παράδειγμα της προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών ακόμα και σε θέματα που έχουν να κάνουν με τη χρήση προϊόντων ή υπηρεσιών που έχουν ήδη αγοράσει. Ο βαθμός στον οποίο οι νόμοι προστατεύουν τις εταιρείες εις βάρος των καταναλωτών στις ΗΠΑ είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτός από ευρωπαϊκά μυαλά. Οι νόμοι σε εκείνη τη χώρα είναι τόσο αυστηροί, που οι εταιρείες δικαιούνται να προβλέπουν στους όρους χρήσης των προϊόντων ότι αν οι χρήστες τα χρησιμοποιούν (τα δικά τους προϊόντα, που τα έχουν αγοράσει) με τρόπους που οι κατασκευαστές δεν εγκρίνουν, τότε μπορούν να διωχθούν (οι καταναλωτές, επαναλαμβάνω) για κακουργηματικές πράξεις. Νομίζετε ότι υπερβάλλω; Δεν υπερβάλλω.
Εστω, για παράδειγμα, ότι έχετε audiobooks αγορασμένα με την υπηρεσία Audible, που ανήκει στην Amazon. Τα audiobooks αυτά είναι ηχητικά αρχεία τα οποία είναι «κλειδωμένα». Δεν μπορείτε να τα κατεβάσετε από τη συσκευή σας και να τα ακούσετε σε μια άλλη συσκευή που δεν έχει εγκατεστημένο το app της Audible. Δεν μπορείτε καν να τα «κατεβάσετε» – υπάρχουν μόνο μέσα στο app της Audible και μπορείτε να τα ακούσετε μόνο εκεί. Αν ξέρετε προγραμματισμό και θελήσετε να «σπάσετε» την προστασία των αρχείων αυτών των audiobooks για να τα χρησιμοποιήσετε σε όποια συσκευή σας θέλετε –αρχεία που έχετε αγοράσει, επαναλαμβάνω–, τότε η Amazon μπορεί να σας κυνηγήσει για κακούργημα. Κακούργημα! Λες και είστε εγκληματίας του κοινού ποινικού δικαίου, λες και είστε ο Τραμπ. Δεν μιλάμε για την περίπτωση να έχετε πουλήσει ή χαρίσει τα αρχεία σε άλλους. Ακόμα κι αν τα κρατήσετε μόνο για τον εαυτό σας, τα νόμιμα αγορασμένα αρχεία σας, είστε παράνομοι και μπορεί να πάτε στη φυλακή. Κι αν κάποια στιγμή η Amazon ακυρώσει τη συμφωνία της με έναν εκδοτικό οίκο ή κάποιο συγγραφέα, τότε μπορεί να σβήσει το βιβλίο σας από το μηχάνημά σας χωρίς καμία προειδοποίηση. Ή, ακόμα, μπορεί να αλλάξει το περιεχόμενό του, χωρίς προειδοποίηση. Και καμία startup και κανένας μικρός ανταγωνιστής δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το Audible, επειδή έχει κυριαρχήσει στην αγορά, κλειδώνοντας με ασφυκτικά συμβόλαια εκδότες και συγγραφείς.
Γι’ αυτούς τους λόγους, ο ίδιος ο Ντόκτοροου δεν προσφέρει τα βιβλία του στο Audible. Αν το έκανε, γράφει, και μετά προσέφερε στους αναγνώστες του ένα εργαλείο για να πάρουν το βιβλίο που ο ίδιος έγραψε και οι αναγνώστες αγόρασαν και να το ακούσουν σε κάποια άλλη πλατφόρμα, τότε η Amazon θα μπορούσε να τον πάει στα δικαστήρια για κακούργημα, με ποινή πενταετή φυλάκιση και πρόστιμο $500.000. Αν ο άνθρωπος αυτός, ο συγγραφέας του βιβλίου, έκλεβε CD με το audiobook από ένα φορτηγό, θα έτρωγε μικρότερη ποινή. Ακόμα κι αν έκλεβε ολόκληρο το φορτηγό πιθανότατα θα τη γλίτωνε με μικρότερη ποινή. Τόσο αυστηροί έχουν γίνει οι νόμοι για να προστατεύουν τη δυνατότητα επιχειρήσεων να επιβάλλουν κανόνες και όρους χρήσης στους καταναλωτές τους.
Πώς έχει γίνει αυτό; Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο; Μα, επειδή οι εταιρείες απέκτησαν πολύ μεγάλη ισχύ, «αγόρασαν» τους κατάλληλους πολιτικούς για να περάσουν τέτοιους νόμους, και έτσι μπόρεσαν να συσσωρεύουν ακόμα μεγαλύτερη ισχύ. Και να «καταπίνουν» τους ανταγωνιστές μέχρι που, σε κάθε αγορά, να έχουν μείνει ελάχιστοι παίκτες. Στην αγορά παραγωγής κρέατος, στα σούπερ μάρκετ, στις εκδόσεις, στις κατασκευές, στα λιπάσματα, παντού η αμερικανική οικονομία έχει γεμίσει καρτέλ.
Ολα τα καλά του καπιταλισμού προκύπτουν από την ελευθερία. Την ελευθερία του επιχειρηματία να μπει στην αγορά, να προσφέρει ένα νέο προϊόν ή μια καινοτόμο υπηρεσία, την ελευθερία του καταναλωτή να διαλέξει ανάμεσα σε πολλά ανταγωνιστικά προϊόντα, την ελευθερία του εργαζομένου να διεκδικήσει εργασία με τους καλύτερους δυνατούς όρους. Τις τελευταίες δεκαετίες, αυτές οι ελευθερίες στις ΗΠΑ στραγγαλίζονται με κάθε δυνατό τρόπο. Οσοι πετυχαίνουν σε μια αγορά προσπαθούν να εξολοθρεύσουν τον ανταγωνισμό, να βάλουν όρια κι εμπόδια στην είσοδο άλλων, να περιορίσουν την ελευθερία της επιλογής για τους καταναλωτές, την ελευθερία του ανταγωνισμού για τους άλλους επιχειρηματίες. Και ο νόμος τούς το επιτρέπει. Ελάχιστα από τα καλά της ελεύθερης αγοράς έχουν απομείνει. Ενας ένας οι κλάδοι μετατρέπονται σε ολιγοπώλια και η οικονομία μετατρέπεται σε μια νέου τύπου φεουδαρχία. Υπάρχουν ωφελούμενοι από αυτή την ιστορία, προφανώς, και όχι μόνο οι ολιγάρχες. Οι μέτοχοι των εταιρειών που γίνονται ολιγοπώλια ή μονοπώλια κερδίζουν, και δεν είναι λίγοι. Κάποια στελέχη, από μια βαθμίδα και πάνω, βγάζουν πολλά λεφτά στην πορεία. Πλούτος παράγεται ολοένα και περισσότερος, επειδή όλοι οι υπόλοιποι (οι καταναλωτές, οι προμηθευτές, οι συνεργαζόμενες εταιρείες) ξεζουμίζονται όσο το δυνατό περισσότερο και αυτός ο πλούτος συσσωρεύεται στα χέρια συγκεκριμένων, πολύ λίγων. Μόνο αυτοί κερδίζουν. Ολοι οι άλλοι χάνουμε. Και με λιγότερο ανταγωνισμό, λιγότερα κίνητρα για καινοτομία, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που απολαμβάνουμε, αναπόφευκτα, γίνονται χειρότερα. Enshittification.
Πώς λύνεται αυτό το πράγμα; Πώς μπορούμε να σωθούμε από το enshittification; Πώς μπορούμε να ξανακάνουμε τον ψηφιακό αλλά και τον κανονικό κόσμο καλύτερο; Να αναστρέψουμε την πορεία της κατάρρευσης, να περάσουμε ξανά σε μια εποχή που τα προϊόντα, οι υπηρεσίες, η οικονομία, οι μισθοί και οι προοπτικές γίνονται καλύτερα και όχι χειρότερα; Ο Ντόκτοροου προτείνει διάφορες λύσεις – όχι όλες ρεαλιστικές. Οι τέσσερις δυνάμεις που, λέει, ιστορικά «ανάγκαζαν» τις εταιρείες τεχνολογίας να λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας είναι:
-
ο ελεύθερος ανταγωνισμός
-
οι ρυθμίσεις και οι κοινοί για όλους κανόνες
-
η διαδραστικότητα των εργαλείων και των προϊόντων (που, βεβαίως, θα έλεγε κανείς, ρυθμίζεται από το 2) και
-
η ισχύς των εργαζομένων στην αγορά τεχνολογίας.
Αυτά είναι. Κατά τη γνώμη του τις τελευταίες 3-4 δεκαετίες όλες αυτές οι δυνάμεις υφίστανται τρομερή πίεση από τους φεουδάρχες που έχουν δημιουργηθεί, και φθίνουν. Αλλά, κατά τη γνώμη του, επίσης, και εδώ είναι το αισιόδοξο της ιστορίας, σήμερα και οι τέσσερις βρίσκονται σε φάση επανάκαμψης. Πράγμα που ακούγεται παράδοξο, καθότι ποτέ άλλοτε οι τεχνολογικές εταιρείες δεν ήταν πιο ισχυρές.
Τα παραδείγματα που δίνει το βιβλίο για το πώς αυτές οι τέσσερις δυνάμεις διαμόρφωσαν ό,τι καλό έχει το σημερινό Ιντερνετ είναι γλαφυρά. Θυμήθείτε, ας πούμε, το email. Το email βασίστηκε σε μια σειρά από ψηφιακά πρωτόκολλα που εξασφάλιζαν ότι οι χρήστες είναι μοναδικοί και μπορούν να στέλνουν μηνύματα ανεξαρτήτως της εφαρμογής που χρησιμοποιεί οποιοσδήποτε. Φτιάχτηκε επίτηδες έτσι, ανοιχτό. Αν κάποιος αποφάσιζε ότι θέλει να χρεώνει 10 δολάρια τον μήνα για να μπορεί ο χρήστης να στέλνει emails που περιλαμβάνουν μέσα και links, τότε οι χρήστες θα έφευγαν και θα πήγαιναν σε μια άλλη υπηρεσία που θα έκανε την ίδια δουλειά δωρεάν. Η τεχνολογία έδινε τη δυνατότητα να συμβεί αυτό, δεν υπήρχαν περιορισμοί στην ελευθερία άλλων δημιουργών και ο νόμος δεν επέτρεπε σε εταιρείες να επιβάλλουν περιορισμούς ή να «κλειδώνουν» χρήστες. «Το παλιό καλό Ιντερνετ», γράφει ο Ντόκτοροου, «ήταν ένα μέρος όπου το enshittification είχε συνέπειες. Ο ανταγωνισμός, οι ρυθμίσεις, η διαδραστικότητα και οι ηθικές ευαισθησίες των μηχανικών που το έχτιζαν έκαναν τις τεχνολογικές λύσεις ειλικρινείς και τιμωρούσαν αυτές που δεν ήταν».
Μπορείτε να σκεφτείτε ένα άλλο παράδειγμα υπηρεσίας που λειτουργούσε με παρόμοιες αρχές παλιά, στην αρχή; «Μηχανές αναζήτησης χρηματοδοτημένες από τη διαφήμιση θα είναι εγγενώς προκατηλειμμένες υπέρ των διαφημιζομένων και ενάντια στα συμφέροντα των καταναλωτών», έλεγαν κάποιοι κάποτε. Ξέρετε ποιοι; Ο Λάρι Πέιτζ κι ο Σεργκέι Μπριν, οι ιδρυτές του Google, στο paper που περιέγραφε το PageRank το 1998.
Ο τρόπος να επανέλθουν σε ισχύ και οι τέσσερις αυτές δυνάμεις και άρα να καταπολεμηθεί το enshittification είναι, βεβαίως, βασικά, το «2». Οι ρυθμίσεις. Οι κανόνες. Ο Ντόκτοροου έχει πολλά καλά να πει για το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, για τον DMA, τον DSA και τον GDPR που, έχουν ασφαλώς πολλά προβλήματα, αλλά είναι πολύ πιο ουσιαστικοί και αποτελεσματικοί από το χάος των ΗΠΑ. Οπωσδήποτε όμως χρειάζονται περισσότερες ρυθμίσεις «με δόντια», όπως η εξασφάλιση του δικαιώματος για τους χρήστες να φεύγουν από μια υπηρεσία κρατώντας όλα τα δεδομένα και τις συνδέσεις τους με άλλους χρήστες. Να μπορούν δηλαδή να φεύγουν από το Facebook για να πάνε σε μια άλλη υπηρεσία, έχοντας τη δυνατότητα να μεταφέρουν όλα τα posts και όλους τους φίλους τους (εφόσον κι αυτοί χρησιμοποιούν την άλλη υπηρεσία) αυτόματα.
Αλλη ρύθμιση που προτείνει είναι το «right to repair», η δυνατότητα, δηλαδή, να μπορείς να επιδιορθώσεις το προϊόν σου όταν χαλάσει, χωρίς να μπορεί η εταιρεία να σ’ το «κλειδώσει» ψηφιακά ή αλλιώς. Αλλες λύσεις: η ενδυνάμωση των εργαζομένων, η ενίσχυση των συνδικάτων.
Τίποτε από αυτά δεν είναι εύκολο, ασφαλώς, και σε μια εποχή που οι ολιγάρχες της τεχνολογίας έχουν στο τσεπάκι το ξεχαρβαλωμένο πολιτικό σύστημα στις ΗΠΑ και κάνουν λίγο – πολύ ό,τι θέλουν, είναι δύσκολο να είναι κανείς αισιόδοξος. Ο Κόρι Ντόκτοροου, παραδόξως, είναι. Ισως έζησε από πολύ κοντά τις καλές εποχές και τον ιδεαλισμό των 90s και διατηρεί την ελπίδα ότι αυτές οι δυναμικές μπορούν να επιστρέψουν και να μετατρέψουν ξανά την τεχνολογία σε μια υπερδύναμη της ανθρωπότητας προς όφελος όλων, και όχι σε ένα εργαλείο πλουτισμού αλλαφροΐσκιωτων νεο-φεουδαρχών.
«Ο καπιταλισμός του τέλους του προηγούμενου αιώνα», γράφει ο Ντόκτοροου, «δημιούργησε τον χώρο για ένα τρελό και άναρχο Ιντερνετ, ένα πλαίσιο όπου άνθρωποι με αντιδημοφιλείς απόψεις μπορούσαν να βρεθούν, να αλληλοβοηθηθούν και να οργανωθούν. Ο καπιταλισμός του σήμερα δημιουργεί ένα παγκόσμιο, ψηφιακό, άδειο πολυκατάστημα γεμάτο με bots, άχρηστα γκάτζετ από εταιρείες με παλαβά ονόματα και απάτες με κρυπτονομίσματα». Σε αυτόν τον enshittified κόσμο καλούμαστε να ζήσουμε εμείς σήμερα. Ας μην το ανεχτούμε.
Αρα ο (γνωστος απο παλια) νεοφιλελες Θεοδωρακοπουλος, κλαιει γιατι δεν παρεμβαινει το κρατος (!!!) ωστε να διασφαλισει την ελευθερη αγορα (???) και να μας προστατεψει απο τις εταιρειες που εχουν ακρατη ελευθερια (?!?!?!) και ΚΟΙΤΑ ΝΑ ΔΕΙΣ την χρησιμοποιουνε για να αυξησουν τα κερδη τους! Αλλα ο Καπιταλισμος ειναι πολυ καλο πραγμα γενικα και αοριστα και η ελευθερη αγορα ειναι καταπληκτικη, αν βεβαια την οριοθετησουμε μεσω νομων, αλλα δεν παυει να ειναι ελευθερη, σας το ορκιζομαι, το λεει και το ονομα.
Δεν μπορω ρε σεις.
(η ουσια του αρθρου μια χαρα τα λεει γενικα, εξαιροντας το λιβανισμα στον Καπιταλισμο και την υποτιθεμενη ελευθερη αγορα, ειναι τοσο κοντα ο Θεωδορακοπουλος να βρει την απαντηση, αλλα δεν…)
σε βρισκω λιγο… αυστηρο
αφενος μεν, ο καθενας μας εχει το δικαιωμα να μεγαλωνει και να αλλαζει γνωμη. Και αν η νεα γνωμη μας αρεσει περισσοτερο απο την παλια, θα επρεπε να πανηγυριζουμε, οχι να θυμώνουμε…
αφετερου, για πολυ κοσμο που καθοταν στα κεντροδεξια, τα τελευταια σταδια του καπιταλισμου, τους εχουν υπερφρικαρει ; μπορεις να πεις “τα λεγαμε;”. μπορεις. το γεγονος ομως οτι η φαση σκουρυνε πολυ, πολυ βιαια, ναι, για καποιους ειναι ενα μικρο ( ; ) σοκ.
τωρα , το αν χρειαζομαστε καινοτομία με κρατικο έλεγχο, σε μια παγκοσμια οικονομια/αγορα, αυτο ειναι ενα ερωτημα για τον καθενα - δεν νομιζω οτι ειναι ουτε τοσο ρηξικέλευθο, ουτε τοσο χαζο.